Projekty badawcze dotyczące historii Polski i Europy Środkowej:

 

 

W związku z popularnością Internetu jako środka upowszechniania informacji o realizowanych przez instytucje kultury i nauki projektach badawczych poniżej prezentujemy stale aktualizowany przez nas spis portali i stron internetowych projektów badawczych realizowanych w kraju i na świecie, dotyczących dziejów Polski i Europy Środkowej.

 

Projekty badawcze realizowane  w Polsce:

 

Dziedzictwo kulturowe po klasztorach skasowanych na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej oraz Śląsku w XVIII i XIX w.: losy, znaczenie, inwentaryzacja .

Celem Projektu jest zapoczątkowanie wszechstronnego, interdyscyplinarnego i ogólnie dostępnego opracowania i zinwentaryzowania dziedzictwa kulturowego pozostałego po skasowanych klasztorach, jako ważnej części duchowego i materialnego dziedzictwa narodowego. Jest to pierwsza w Europie próba identyfikacji i dokumentacji rozproszonych zbiorów ponad tysiąca klasztorów. Zasięgiem terytorialnym kwerend objęta zostanie cała Polska oraz kilka krajów ościennych, zaś zasięgiem formalnym – różnego typu obiekty: archiwalia, stare druki, książki, inne różnorodne mobilia (np. liturgiczne, przedmioty użytku codziennego, pozostałości wyposażenia, w tym np. aptek), budynki i inne obiekty in situ, a także pozostałości archeologiczne i przyrodnicze, obecnie w niewielkim stopniu lub w ogóle nie badane.

Projekt realizowany jest w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2012–2016.

Link do strony projektu 

Protestanckie budownictwo kościelne XVI-XVIII wieku w Europie 

Celem projektu realizowanego na Uniwersytecie Wrocławskim, w ramach programu „Maestro2” (Narodowe Centrum Nauki) jest przygotowanie syntezy dziejów protestanckiego budownictwa kościelnego w Europie do schyłku XVIII wieku, opracowanej z trzech punktów widzenia:

  • rozwoju struktur przestrzennych w kierunku rozwiązań optymalnych dla liturgii opartej na głoszeniu kazań i stopniowego oddalania się od tradycji katolickiej;
  • uwarunkowań politycznych akcji budowlanej, ze szczególnym uwzględnieniem krajów ewangelickiej diaspory;
  • funkcjonowania dawnych protestanckich kościołów w ramach współczesnych państw narodowych: Austrii, Białorusi, Czech, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Holandii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Norwegii, Polski, Rosji, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Szwecji, Ukrainy, Węgier i Wielkiej Brytanii.

Projekt realizowany jest w latach 2012 – 2016

Link do strony projektu 

Solidarność. Nowe podejścia do analizy ruchu społecznego

to projekt badawczy realizowany w Collegium Civitas, poświęcony badaniom opozycji w PRL w latach 1976-1989. Projekt realizowany jest w formie seminariów służących dyskusji nad różnymi podejściami i narzędziami badania ruchu „Solidarność”, polepszeniu wymiany myśli i danych między historykami i nie-historykami oraz wspólnym projektom. W ramach projektu powołana została grupa badawcza, której członkowie w czasie comiesięcznych spotkań (seminariów) prezentują własne badania,  bądź dyskutują na temat klasycznych tekstów z szeroko pojętych „social movement studies” - ich ograniczeń oraz przydatności dla analizy polskiej  opozycji. Teksty wygłaszane w czasie spotkań, po poprawkach i uwzględnieniu uwag dyskutantów publikowane są w formule „working papers”  na stronie internetowej grupy.

Projekt realizowany jest w latach 2013 - 2016

Link do strony

Historia ratownicza

Historia ratownicza” to projekt badawczy realizowany pod kierunkiem prof. Ewy Domańskiej w ramach Programu "Mistrz" Fundacji Nauki Polskiej W projekcie historia ratownicza rozumiana jest jako multidyscyplinarne podejście do badania przeszłości, któremu przyświeca nie tylko poznawczy aspekt jej odkrywania, przywracania, zachowywania oraz udostępnianie zapomnianych, pomijanych czy wykluczanych fragmentów przeszłości, pozostających poza głównym nurtem zainteresowań badań akademickich, lecz także etyczny aspekt reaktywowania formacyjnej funkcji humanistyki, a historii w szczególności. 

Szczegółowe cele projektu to:  tworzenie wiedzy o przeszłości zorientowanej na przyszłość i biorącej pod uwagę zmiany zachodzące we współczesnym świecie; promowanie takiego rozumienia historii, które ujmuje ją jako rodzaj wiedzy o charakterze perfomatywnym, tj. takiej, która dla jednostki i wspólnoty ma zarówno wartość przeżycia w krytycznych sytuacjach, jak i uruchamia zachowania etyczne;  promowanie badań komplementarnych nie tylko między dyscyplinami humanistycznymi (historia sztuki, literaturoznawstwo, socjologia, antropologia), lecz także między humanistycznymi i przyrodniczymi; generowanie teorii na podstawie analiz empirycznego materiału badawczego; kultywowanie profesjonalnego warsztatu badacza przeszłości; integrowanie środowisk naukowych z różnych ośrodków badawczych poprzez organizowane w ramach projektu wykłady gościnne, seminaria, warsztaty i konferencje; budowanie więzów solidarnościowych; pielęgnowanie więzi międzypokoleniowych poprzez promowanie współpracy między starszymi pracownikami naukowymi (seniorami) oraz młodszą kadrą; popularyzowanie i upowszechnianie w Polsce wiedzy tworzonej poza granicami kraju (zapraszanie gości zagranicznych na wykłady i konferencje; tłumaczenie tekstów) oraz ich krytyczna recepcja, a także popularyzowanie i upowszechnianie wiedzy tworzonej w Polsce za granicą; przestrzegania i promowanie zasad dobrych obyczajów w nauce.

Projekt realizowany jest w latach 2012 - 2015

Link do strony projektu

Klęski elementarne na ziemiach polskich w XIX-XX w.

Celem naukowym projektu realizowanego na Uniwersytecie Wrocławskim jest zebranie i opracowanie informacji dotyczących szeroko pojmowanych klęsk elementarnych na ziemiach polskich  w XIX-XX w . Jednym z efektów projektu będzie opracowania katalogu tych zjawisk w wersji książkowej i elektronicznej (z możliwością publikacji w sieci Internetowej). Planowane badania mają stać się, w założeniu, fundamentem szerszych dociekań o charakterze interdyscyplinarnym z zakresu historii gospodarczej, społecznej, demografii historycznej, historii kultury, meteorologii historycznej, archeologii, antropologii społecznej i kulturowej, socjologii, psychologii społecznej.

Projekt realizowany jest w latach 2011 - 2014

Link do strony projektu 

"Pobożny Ślązak idzie na wojnę”

To projekt badawczy realizowany przez Zakład Teologii Patrystycznej i Historii Kościoła Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt  współfinansowany jest przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej. 

Jednym z efektów końcowych prac projektowych będzie przygotowanie portalu internetowego popularyzującego wiedzę na temat udziału Ślązaków w wojnie francusko - pruskiej w drugiej połowie 1870 roku i pierwszych miesiącach 1871 roku. W ramach portalu szczególny nacisk położony zostanie na ukazanie religijnych aspektów wojny: zachowania żołnierzy na wojnie, motywów ich postępowania wobec wroga i wobec ludności cywilnej, przejawów pobożności. Portal służyć będzie przy redakcji edycji listów śląskich żołnierzy biorących udział w wojnie, których zachowało się kilkadziesiąt i które rozproszone są na łamach polskich i niemieckich gazet wychodzących w czasie wojny. Materiały opublikowane zostaną na stronie internetowej projektu dopiero po ukazaniu się książki w druku.

Projekt realizowany jest w latach 2013 - 2014

Link do strony projektu

 

Tożsamość narodowa i ponadnarodowe powiązania

projekt badawczy Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie,  którego celem jest koncentracja na kwestii napięcia między tożsamością narodową a powiązaniami ponadnarodowymi. Szczególną uwagę w projekcie poświęca się zagadnieniom mobilności i długotrwałej migracji, które doprowadziły do powstawania powiązań międzynarodowych. Zbadanie wywołanej tym zjawiskiem wymiany kulturowej pozwoli z jednej strony wyjaśniać rozwój świadomości narodowej na tle europejskim, co przyczyni do uwolnienia postrzegania centralnych problemów historii Polski i Europy Środkowowschodniej z ram wąskiego paradygmatu narodowego i pozwoli rozpatrywać je w kontekście powiązań transgranicznych. Celem projektu jest również spojrzenie na historię „powszechną”  widzianą z perspektywy zróżnicowanej historii regionalnej. Jednym z zadań projektowych jest również badanie dziejów Polski i Europy Środkowowschodniej obejmujące powiązania transgraniczne pozwalające sprawdzić możliwości, zakres i nośność podejścia ponadnarodowego w naukach historycznych. Projekty cząstkowe w ramach opisanych wyżej badań:

1. Studia w Europie XIX wieku. Wzajemne oddziaływanie na siebie ponadnarodowych powiązań i tożsamości narodowej

2. Emigracja polityczna i strefa publiczna w XIX i XX wieku. Polski ruch narodowy i demokratyczny z perspektywy ponadnarodowej.

Link do strony projektu

 

Władza Piastowska w kontekście europejskim

Projekt badawczy realizowany przez Niemiecki instytut Historyczny w Warszawie, w ramach którego powołany zespół badawczy realizuje siedem projektów cząstkowych. Zadania podejmowane przez zespól badaczy koncentrują się na analizie okresu panowania dynastii Piastów i wychodzą z założeń metodologicznych skupiających uwagę zarówno na aspektach antropologicznych, politycznych, gospodarczych i społecznych, ja również na historii dyskursu i kultury władzy w średniowieczu. Wszystkie zagadnienia poruszane w realizowanych badaniach analizowane są z różnych perspektyw badawczych w poszczególnych projektach realizowanych w zespole badawczym. W ramach projektów badane są nie tylko formy organizacji i sposoby reprezentacji władzy, ale również ich skutki. Pole badawcze obejmuje zagadnienia odbioru i postrzegania władzy Piastów, a także reakcji, z którymi spotykała się ona zarówno w średniowiecznej Polsce, jak i poza jej granicami. Wszystkie projekty, mimo że koncentrują się przede wszystkim na piastowskiej Polsce, stosują perspektywę porównawczą, która pozwala badać średniowieczną Polskę także w kontekście europejskim, stawiać pytania o potencjalne wzorce, analogie i wpływ na formy organizacyjne, sposoby reprezentacji i oddziaływania władzy. W tym celu w ramach projektów uwaga kierowana jest nie tylko na dawną Rzeszę Niemiecką i zachodnią Europę, ale także na sąsiednie (środkowo)wschodnioeuropejskie państwa. Projekty cząstkowe realizowane przez zespół badawczy:

1. Divisio regni: modele podziału władzy świeckiej w państwach Piastów, Przemyślidów i Arpadów w 11. i 12. Wieku

2. Wyobrażenia władzy w Cesarstwie Niemieckim, Anglii i Polsce  w świetle historiografii XII/XIII wieku o organizacji i sposobach sprawowania władzy w średniowiecznej Polsce

3. Dynaści piastowscy i biskupi. Rywalizacja - współpraca - koegzystencja

4. Srebro i władza. Funkcje i znaczenie kruszców dla panowania Piastów 930-1100

5. Projekt główny: Polska Piastów w stosunkach międzynarodowych

6. Kultura, tożsamość i reprezentacja w dokumentach książąt śląskich i pomorskich (ok. 1200- ok. 1330).

Link do strony projektu

 

Religia i polityka w Polsce od XVI do XVIII wieku

Celem projektu realizowanego w Niemieckim Instytucie Historycznym w Warszawie jest zwrócenie uwagi na rolę kościoła i religii w dokonujących się od  XVI do XIX wieku procesach przemian, innowacji i modernizacji. Badania zespołu badawczego koncentrują się na problemie koncentracji władzy i administracji we wczesnonowożytnej Rzeczypospolitej szlacheckiej, z drugiej zaś na urbanizacji i industrializacji w okresie rozbiorów. Analizie badawczej poddane jest również oddziaływanie między religią i przemianami społecznymi, politycznymi i duchowymi, w kontekście właściwej republice szlacheckiej wielokulturowości oraz napięć między różnymi wyznaniami i strukturami różnych Kościołów, a także polityki poszczególnych zakonów i pozycji mniejszości żydowskiej. Wybrana dziedzina badawcza skupia się przede wszystkim na bezpośrednim oddziaływaniu religii na politykę oraz współczesnych próbach wyjaśniania jego przyczyn i konsekwencji. Kolejny ważny cel badawczy stanowią zagadnienia kontaktów między wyznaniami i religiami oraz opanowywania konfliktów i prowadzenia mediacji, a także pytanie o miejsce procesu rozwoju wyznań w Polsce w kontekście europejskim. 

Link do strony projektu

Przemoc i obca władza w 20. wieku – „stuleciu skrajności”

Przedmiotem zainteresowania projektu badawczego, realizowanego w Niemieckim Instytucie Historycznym w Warszawie jest okres od czasów pierwszej wojny światowej aż do upadku komunizmu w Europie środkowowschodniej. Badania realizowane przez zespół badawczy w ramach siedmiu projektów cząstkowych skupiają się na kwestiach niemieckiej okupacji podczas pierwszej, a przede wszystkim drugiej wojny światowej, oraz jej wpływie na kształt społeczeństw powojennych. Ponadto w ramach obszaru badawczego analizowany jest system komunistyczny i jego skutki. 

W poszczególnych projektach „wiek skrajności” badany jest z różnych perspektyw badawczych i przy wykorzystaniu różnych ujęć metodologicznych. Obejmują one analizę nie tylko wypowiedzi świadków i uczestników, ale również źródeł administracyjnych tworzonych zarówno z perspektywy niemieckiej, jak i państw okupowanych, w tym między innymi tradycyjnie pojmowaną dokumentację urzędową, dokumenty osobiste czyli tzw. egodokumenty (czyli wszelkiego typu wspomnienia, pamiętniki, dzienniki, autobiografie), akta sądowe, archiwa zakładowe czy dwudziestowieczne media. W tym celu sięga się zarówno po społeczno- i gospodarczo-historyczne analizy, jak i rozważania z dziedziny historii mentalności i kultury. W ramach projektów wykorzystywane są także metodologicznie najnowsze podejścia na przykład do sprawców, ofiar i stosunków między płciami.

Projekty cząstkowe:

1. Okupacja i ekonomia 1914-1945. Gospodarka okupacyjna w Polsce w pierwszej i drugiej wojnie światowej

2. Stosunki płciowe i przemoc seksualna w czasie okupacji niemieckiej w Polsce

3. Pomiędzy tradycją narodową, obroną systemu i „proletariackim braterstwem broni“: Narodowa Armia Ludowa NRD oraz Ludowe Wojsko Polskie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jako wewnątrzpaństwowi oraz międzynarodowi aktorzy w końcowej fazie rządów komunistycznych (1980-1989)

4. Świadek wydarzeń i historyk nazistowskiej polityki zagłady w Polsce. Intelektualna biografia Szymona Datnersa.

5. „Polska podczas pierwszej wojny światowej” 

6. Okupacja, państwowość i ruchy polityczne w Polsce i regionie nadbałtyckim w okresie I wojny światowej (1915 – 1918)

7. Praca, propaganda polityczna i wpływ rewolucji rosyjskiej na Europę Środkowo-Wschodną w czasie I wojny światowej (1914-1918)

Link do strony projektu

Polska - Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii

Projekt realizowany przez Instytut Europy Środkowo-Wschodniej w Lublinie. Ideą projektu jest stworzenie płaszczyzny dialogu polsko-rosyjskich środowisk naukowych w zakresie wypracowania wspólnych mechanizmów oceny przeszłości, uwzględniających punkty widzenia obu stron. Projekt jest kontynuacją rozpoczętej w 2012 roku współpracy naukowej historyków z Polski i Rosji, służącej budowaniu zintegrowanej wizji historii stosunków polsko-rosyjskich na przestrzeni wieków.

Projekt realizowany jest w latach 2013 - 2014

link do strony projektu

"Samoświadectwa w polskim i niemieckim piśmiennictwie w późnym średniowieczu i epoce nowożytnej (XV-XVIII wiek)"

Głównym obszarem badawczym w ramach polsko-niemieckiego projektu realizowanego przy wsparciu Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki oraz Bawarskiej Kancelarii Państwowej przez Polską Misję Historyczną w ścisłej współpracy z Instytutu Historii i Archiwistyki UMK oraz Instytutem Historii Uniwersytetu w Würzburgu, są źródła historyczne o charakterze osobistym (m.in. silva rerum, pamiętniki, dzienniki, autobiografie, korespondencja) oraz przedstawiony w nich sposób postrzegania siebie i "innych", indywidualne interpretacje i oceny świata. Problematyka badawcza koncentruje się na odkrywaniu mentalności człowieka (jednostki) w czasach średniowiecza i w epoce nowożytnej, na analizie jego samoświadomości i jej przejawów oraz relacji z otoczeniem rodzinnym, społecznym i politycznym.

Działania projektowe rozpoczęła międzynarodowa konferencja naukowa "Źródło nieustannych nieporozumień? Postrzeganie siebie i "obcych" w polskim i niemieckim piśmiennictwie autobiograficznym w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych (XV-XVIII w.)", która odbyła się  w Würzburg we wrześniu 2012 roku(program). 

Ponadto co miesiąc w ramach projektu odbywają się otwarte dla publiczności spotkania warsztatowe, podczas których uczestnicy projektu przedstawiają referaty podsumowujące przeprowadzone badania. Wyniki badań uczestników projektu zostaną opublikowane.

Projekt realizowany jest w latach realizowanego w latach 2012-2014

Link do strony projektu

 

Historia Polaków na Syberii w badaniach uczonych Polski i Rosji 

to projekt Kasy im. Józefa Mianowskiego złożony we współpracy z Państwową Naukowo-Techniczną Biblioteką Publiczną Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku, i Akademią Humanistyczną im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku oraz Instytutem Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutem Historii, Edukacji Socjalnej i Humanistycznej  Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego w Nowosybirsku w ramach Pierwszego Otwartego Konkursu na Dofinansowanie Przedsięwzięć organizowanego przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. Projekt przewiduje organizację polsko-rosyjskich warsztatów/seminariów poświęconych badaniom dorobku polskiej i rosyjskiej nauki w zakresie historii działalności Polaków na Syberii. 

Program realizowany był w Polsce (w terminie 1-15 września 2012 r.) i Rosji (8-22 października 2012 r.).

Link do strony projektu

 

Projekty realizowane poza krajem:

Around 1968: Activists, Networks and Trajectories

międzynarodowy projekt badawczy finansowany przez Arts and Humanities Research Council (AHRC), Leverhulme Trust, oraz British Academy którego celem jest analiza roku 1968 jako przełomowego momentu historycznego rozpatrywanego w kontekście konsekwencji II wojny światowej, zimnej wojny i dekolonizacji oraz w kontekście dokonujących się na świecie przeobrażeń społecznych i kulturowych.

Link do strony projektu

Gulag: Many Days, Many Lives  (Gułag – wiele dni, wiele istnień) 

to projekt badawczy realizowany przez Roy Rosenzweig Center for History and New Media na Uniwersytecie George Mason. Celem projektu jest przedstawienie historii radzieckiego systemu obozów przymusowych. 

Link do strony projektu

The Baltic Connections (Związki Bałtyckie)

to międzynarodowy projekt badawczy, którego celem jest zaprezentowanie oraz upowszechnienie materiałów i dokumentów dotyczących wspólnej przeszłości krajów nadbałtyckich w okresie 1450 – 1800. Efektem projektu będzie przewodnik po zbiorach materiałów archiwalnych dotyczących stosunków dyplomatycznych, handlowych i finansowych państw nadbałtyckich jak również kwestii dotyczących migracji . Zbiór opublikowany zostanie w trzytomowym wydawnictwie oraz za pośrednictwem strony internetowej projektu.

Link do strony projektu

Poszukiwanie domu" w powojennym Lwowie. Doświadczenia Podzamcza, 1944-1960", 

To projekt badawczy realizowany przez Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej wraz z Centrum Badań Europejskich (Lund, Szwecja) we współpracy z muzeum "Terytorija teroru" [Terytorium terroru, Lwów]

Link do strony projektu

Making the History of 1989 

Celem projektu było ukazanie skomplikowanych procesów zachodzących w 1989 r. w krajach Europy Środkowej po upadku reżimu komunistycznego. Projekt zaprezentowany został w kilku modułach udostępnionych za pośrednictwem strony internetowej chnm.gmu.edu/1989/

Obok wprowadzającego w problematykę przemian 1989 r. eseju zaprezentowano ponad 300 materiałów źródłowych - dokumentów, filmów, fotografii i innych artefaktów opatrzonych komentarzem

Ważnym uzupełnieniem materiałów ikonograficznych są także opublikowane w oddzielnym module wywiady z czterema specjalistami badającymi przemiany zachodzące w Europie Środkowej w 1989.r 

Istotne miejsce w ramach projektu zajęła także część poświęcona metodom nauczania o przełomowym roku 1989. W części tej, adresowanej głównie do nauczycieli (także akademickich) zaprezentowany został szerszy kontekst dokonujących się na przełomie lat 80. i 90. przemian, w ramach którego omówiono wybrane zagadnienia z zakresu życia codziennego, problemów narodowościowych, wyznaniowych i ekonomicznych Europy Środkowej 1989 r.

Link do strony projektu

Dzieci z łódzkiego getta 

To otwarty projekt badawczy realizowany przez Waszyngtońskie Muzeum Holocaustu. Celem projektu jest zrekonstruowanie losów (13) tysięcy dzieci z Litzmannstadt-Getto, których nazwiska pojawiły się w pamiątkowym albumie, który w 1941 roku otrzymał Chaim Rumkowski, przewodniczący łódzkiego Judenratu. Większość z dzieci została przetransportowana do obozu zakłady w Chełmie i zamordowana w komorach gazowych. Części z nich udało się jednak przeżyć i doczekać zakończenia działań wojennych. 

Projekt otwarty jest dla każdego, kto chce włączyć się w proces poszukiwania informacji z przeszłości. Alfabetyczna lista nazwisk uczniów, w oparciu o którą użytkownicy tworzą profile biograficzne dostępna jest na stronie internetowej projektu

Link do strony projektu

Więcej o projekcie na stronie portalu Historia i Media

Nowości wydawnicze

A. Zysiak, "Punkty za pochodzenie. Powojenna modernizacja i uniwersytet w robotniczym mieście" - dyskusja wokół książki, Kraków 29 czerwca 2017 r.

Filmy historyczne

"Jak Pan Bóg pozwoli zmartwychwstać" - przedpremierowy pokaz filmu, 2 listopada 2016