Artykuł

18 marzec 2016

Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów już otwarte!

Kategoria: Wystawy, XXw, Historia regionalna, Albumy i fotografie, Spotkania, Holocaust, Źródła , Aktualności, Historia społeczna, Historia polityczna

17 marca we wsi Markowa (woj. podkarpackie) odbyło się uroczyste otwarcie pierwszego w Polsce  muzeum upamiętniającego Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej.

Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów upowszechniać będzie wiedzę o Polakach, którzy - mimo grożącej kary śmierci - pomagali ludności żydowskiej skazanej przez III Rzeszę na zagładę. 

24 marca 1944 r. niemieccy żandarmi zamordowali w Markowej ośmioro Żydów z rodzin Didnerów, Grünfeldów i Goldmanów oraz ukrywających ich Józefa Ulmę i będącą w ostatnim miesiącu ciąży jego żonę Wiktorię. Zabili też szóstkę dzieci Ulmów; najstarsza spośród rodzeństwa córka Stasia miała osiem lat.

Nie tylko Józef i Wiktoria Ulmowie oraz ich dzieci w ten sposób zginęli. Były dziesiątki, setki takich rodzin; tysiące ludzi, którzy za pomoc swoim pobratymcom, współobywatelom oddali swoje życie - powiedział obecny podczas uroczystości Prezydent RP Andrzej Duda,podkreślając iż ratujący żydowskich współobywateli zdawali sobie sprawę ze skali ponoszonego ryzyka.

Licząca blisko 500 m kw. placówka odtwarza dom Ulmów. W ramach muzeum powstały także sale wystawowe i wykładowe oraz pracownia naukowa. W muzeum znalazły się m.in. m.in. zdjęcia wykonane przez Józefa Ulmę, przedstawiające Markową i jej mieszkańców w okresie przedwojennym i podczas II wojny światowej; wśród nich fotografie wykonane w 1940 r., poplamione krwią ofiar niemieckiej zbrodni z 24 marca 1944 r. W zbiorach znajdują się także drzwi ze śladami po kulach z egzekucji rodziny Baranków, których Niemcy zabili za pomoc udzieloną Żydom.

W 1995 r. Józefowi i Wiktorii nadano pośmiertnie tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Trwa proces beatyfikacyjny całej rodziny. W 2010 r. prezydent Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. 

W liczącej ok. 4,5 tys. mieszkańców Markowej Ulmowie nie byli jedyną rodziną, która ukrywała Żydów. Co najmniej 20 innych Żydów przeżyło okupację w pięciu chłopskich domach. Przed II wojną światową w Markowej mieszkało ok. 120 Żydów. Według badań w czasie okupacji niemieckiej co najmniej 1600 Polaków z terenu obecnego woj. podkarpackiego ukrywało ok. 2900 Żydów. Niemcy zamordowali w tym regionie ok. 200 Polaków ratujących żydowskich sąsiadów.

Decyzja o powstaniu muzeum została podjęta przez sejmik woj. podkarpackiego w 2008 r. Budowę rozpoczęto w 2013 r.; Placówka będzie realizowała programy edukacyjne i badawcze, w tym pokazy filmów, lekcje muzealne, spotkania dyskusyjne, konferencje naukowe.

Nowości wydawnicze

„Kronika halicko-wołyńska (Kronika Romanowiczów)” - spotkanie z autorami krytycznej edycji źródła, Kraków 11 XII 2017

Filmy historyczne

"Jak Pan Bóg pozwoli zmartwychwstać" - przedpremierowy pokaz filmu, 2 listopada 2016